W erze otwartych granic strefy Schengen podróżowanie po Europie samochodem stało się codziennością. Jednak swoboda przemieszczania się w Unii Europejskiej ma swoje ograniczenia – szczególnie w kwestii finansowania infrastruktury drogowej. Jednym z kluczowych narzędzi kontroli i finansowania są winiety drogowe, których system w Czechach staje się coraz bardziej surowy i cyfrowy.
Czym jest winieta i dlaczego jest potrzebna?
Winieta Сzechy to swego rodzaju abonament na korzystanie z płatnych autostrad przez określony czas. W przeciwieństwie do systemów opartych na opłatach za przejechane kilometry (jak np. we Francji czy we Włoszech), czeska winieta to opłata z góry za dostęp do całej sieci autostrad.
Według Martina Blažka, specjalisty ds. prawa transportowego z Uniwersytetu Karola:
„System winiet to kompromis między dostępnością a kontrolą. Z jednej strony upraszcza życie kierowcom, z drugiej – zapewnia państwu stałe wpływy do funduszu drogowego bez konieczności budowy fizycznych punktów poboru opłat.”
Cyfrowa era: Czechy przeszły na system online
Od 2021 roku Czechy zrezygnowały z papierowych nalepek. Cały system działa elektronicznie. Winietę można kupić:
- na oficjalnej stronie electronic-vignette.cz,
- w terminalach na granicy,
- w oddziałach Czech Post,
- na wybranych stacjach benzynowych.
Od 2024 roku obowiązują nowe ceny:
- 1 dzień – 210 koron (~9 euro),
- 10 dni – 290 koron (~11 euro),
- 1 miesiąc – 440 koron (~18 euro),
- 1 rok – 2 440 koron (~96 euro).
Od lipca 2025 r. planowane jest wprowadzenie dynamicznego cennika – cena winiety będzie zależeć od pory dnia, natężenia ruchu i klasy ekologicznej pojazdu.
Jak działa system kontroli?
Cały system opiera się na numerze rejestracyjnym pojazdu. Kamery na autostradach skanują tablice i automatycznie weryfikują, czy pojazd ma ważną winietę. W przypadku braku winiety, system automatycznie generuje mandat:
- na miejscu – 5 000 koron (~210 euro),
- drogą pocztową – do 20 000 koron (~850 euro).
Petr Šlema, przedstawiciel czeskiej policji drogowej, podkreśla:
„Już nie polegamy na fizycznej kontroli. Technologie umożliwiają zdalne i precyzyjne wykrywanie naruszeń. To minimalizuje błędy ludzkie i czyni system niemal bezbłędnym.”
Brak zapłaty może skutkować przymusową egzekucją przy kolejnym wjeździe do Czech.
Podstawa prawna
System winiet w Czechach opiera się na ustawie nr 13/1997 Sb. „O drogach lądowych” z nowelizacjami z 2023 roku. Dodatkowo stosuje się ustawę nr 250/2016 Sb. „O wykroczeniach administracyjnych”.
Podstawowe zasady:
- obowiązek zakupu winiety przy wjeździe na płatne odcinki,
- winieta elektroniczna jest ważna od momentu potwierdzenia transakcji,
- brak ważnej winiety to wykroczenie administracyjne.
Kary można egzekwować na mocy międzynarodowych umów o pomocy prawnej.
Eksperci: cyfryzacja to wygoda, ale nie bez wad
Mimo wielu zalet, system cyfrowy nie jest pozbawiony problemów.
Luisa Eckhardt, analityczka z European Transport Forum, zauważa:
„System winiet cyfrowych zwiększa przejrzystość i zmniejsza ryzyko korupcji. Ale wymaga też cyfrowych kompetencji od kierowców. A z tym wciąż są problemy – zwłaszcza u osób starszych i turystów, którzy po raz pierwszy wjeżdżają do Czech.”
Według czeskiego Ministerstwa Transportu aż 15% kierowców popełnia błędy przy wpisywaniu numeru rejestracyjnego. Skutkuje to mandatem mimo opłacenia winiety. W takich sytuacjach można składać odwołania, ale procedura trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy.
Na co idą pieniądze z winiet?
Około 70% wpływów z winiet trafia do Państwowego Funduszu Infrastruktury Transportowej (SFDI). Reszta – do budżetów regionalnych i na rozwój ekologicznych środków transportu.
Jednak Radim Skugnik, ekspert ds. zrównoważonej mobilności, ostrzega:
„Choć winiety przynoszą realne dochody, większość środków przeznacza się na budowę nowych dróg, a nie na transport publiczny. To podważa wiarygodność strategii klimatycznej Czech w kontekście celów UE.”
Organizacje ekologiczne apelują o większe wsparcie dla kolei podmiejskich, autobusów elektrycznych i infrastruktury rowerowej.
System winiet w Czechach jest jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie w Europie. Jest skuteczny, przejrzysty i niemal niezawodny. Ale ta sama automatyzacja sprawia, że nawet drobna pomyłka może kosztować setki euro.
Eksperci są zgodni: przed podróżą warto dokładnie zapoznać się z zasadami, kupować winietę wyłącznie przez oficjalne kanały i dwukrotnie sprawdzić dane. Tylko wtedy wakacje w Europie będą naprawdę bezstresowe – i bez mandatów.
