Ścieżki dźwiękowe w kinematografii: Rola muzyki w tworzeniu nastroju i wzmacnianiu wrażeń filmowych

Muzyka odgrywa jedną z kluczowych ról w szeroko rozumianej rozrywce. Czy to gra na PlayStation, ulubiony film, czy runda na darmowe 50 zł za rejestrację w slocie – jeżeli twórcy odpowiednio wykorzystają ścieżkę dźwiękową, to emocje mogą sięgnąć zenitu.

W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej temu, jak twórcy budują i rozładowują napięcie związane z oglądaniem ich produkcji filmowych. Na przestrzeni ostatnich dekad powstało mnóstwo ponadczasowych hitów, które być może nie osiągnęłyby takiego sukcesu, gdyby nie pozornie niewiele znacząca, przygrywająca w tle muzyka.

Funkcja ścieżki dźwiękowej w filmie

Nadrzędnym zadaniem ścieżki dźwiękowej w filmach jest budowanie atmosfery. To sposób podświadomego oddziaływania na emocje odbiorców zgodnie z założeniami scenariusza.

W sieci można znaleźć nawet ciekawe eksperymenty, gdzie wybrano pewien ikoniczny fragment z danego filmu w wersji oryginalnej i podstawiono do niego ścieżkę dźwiękową o całkowicie innym charakterze. Okazało się, że odbiór emocjonalny danej sceny całkowicie się zmienia.

Dlatego też ścieżkę dźwiękową można dzielić ze względu na gatunki filmowe. Komedie będą charakteryzowały się żwawymi melodiami lub wykorzystywaniem hitów popkultury, a dramaty będą przedstawiały spokojniejsze, często głęboko wybrzmiewające tony, które mają nastroić do powagi sytuacji.

Odpowiednio dobrana ścieżka dźwiękowa potrafi wywołać u odbiorcy konkretną reakcję emocjonalną. Doskonale widać to w horrorach, gdzie twórcy konsekwentnie wprowadzają dany motyw w strasznym momencie, podświadomie informując przez cały film, kiedy może zdarzyć się scena grozy. Dzięki temu wprawny reżyser może skutecznie wpływać na emocje swoich odbiorców z wykorzystaniem dźwięku, niż wprowadzając często kiczowatych „jumpscare’y”.

Oto kilka przykładów ścieżki dźwiękowej oraz jej funkcji w kultowych filmach:

Przykłady ikonicznych ścieżek dźwiękowych w kinematografii

W ogólnie pojętej kinematografii można wyróżnić setki ikonicznych ścieżek dźwiękowych, które rozbudzały wyobraźnie odbiorców przez kolejne dekady. Niektóre motywy zyskały nawet większą rozpoznawalności niż sam film. Oto trzy przykłady filmów, które warto poznać, chociażby dla samej ścieżki dźwiękowej.

John Williams i Szczęki (1975)

Szczęki to idealny przykład, jak prosty motyw muzyczny potrafi budować napięcie u odbiorcy. Melodia została zbudowana na dwóch powtarzających się tonach, z bardzo prostą rytmiką, która narasta i prowadzi odbiorcę do momentu kulminacyjnego. Chodzi oczywiście o moment, kiedy na ekranie pojawia się płetwa zbliżającego się rekina.

Williams po mistrzowsku wykorzystał minimalizm do zbudowania atmosfery niepewności i grozy. Co więcej, prostota tego utworu sprawia, że praktycznie natychmiast zostaje uchwycony przez obserwatora, co pozwala idealnie wczuć się w atmosferę, którą pragnął oddać reżyser.

Hans Zimmer i Interstellar (2014)

O Hansie Zimmerze i jego wpływie na kinematografię można by napisać całą książkę. Ten wybitny kompozytor słynie z niesamowicie rozbudowanych brzmień, które doskonale dopasowują się do produkcji, które traktują o pompatycznych, wzruszających i istotnych dla ludzkości kwestiach.

W przypadku filmu Interstellar wykorzystał organy oraz dodatkowe elektroniczne brzmienia, które w połączeniu tworzą przestrzenny, niemal transcendentny efekt. To wprowadza prawdziwie „epicką” atmosferę, która buduje wrażenie istotności i powagi każdej kluczowej sceny.

Elektronika wprowadza widza w poczucie niepewności i mroku emocji związanych z odkrywaniem nowych światów, zapewniając dogłębne wrażenia emocjonalne. W połączeniu z doskonałym scenariuszem po seansie widz często oddaje się rozważaniom na tematy poruszane w filmie, co nie byłoby możliwe, gdyby ścieżka dźwiękowa nie spotęgowała emocji odczuwanych podczas oglądania.

Ennio Morricone i Dobry, zły i brzydki (1966)

Ten film ze względu na swój wiek staje się trochę zapomniany, ale warto go odgrzebać, żeby przedstawić jeden z najbardziej ikonicznych motywów, który na stałe zapisał w popkulturze. Charakterystyczne użycie wokaliz i gongów tworzy specyficzną atmosferę Dzikiego Zachodu, podkreślając dramatyzm i napięcie sceny.

Dzisiaj mało kto zdaje sobie z tego sprawę, ale ścieżka dźwiękowa Ennio Morricone stała się inspiracją dla dziesiątek kolejnych produkcji o podobnej tematyce. Widz po prostu oczekuje, że „western” będzie miał tę charakterystyczną melodię i często nawet nie zastanawia się, skąd się wzięła.

Ścieżka dźwiękowa to doskonałe narzędzie narracyjne

Oprawa dźwiękowa może pełnić funkcję narratora, prowadząc odbiorcę przez fabułę, zastępując znane, chociażby z książek opisy, mające na celu zbudowanie konkretnej atmosfery. Warto zwrócić uwagę na trzy sposoby takiego wykorzystania ścieżki dźwiękowej:

• Motyw przewodni postaci – często, kiedy na ekranie pojawia się dana postać, w tle przygrywa ta sama melodia.

• Zmiany tempa i stylu muzycznego – może sygnalizować przełomowe chwile emocjonalne i zmiany fabularne.

• Dopełnienie funkcji narracji, kiedy obraz nie wystarcza – np. w filmie The Social Network, gdzie wykorzystano motywy elektroniczne, które wprowadzają klimat technologii i rywalizacji.

Jak widać, ścieżka dźwiękowa może być cichym narratorem, która pomaga odbiorcy w podróży po wykreowanym przez reżysera świecie.

Film bez ścieżki dźwiękowej jest niczym obraz bez kolorów – pozbawiony emocji, atmosfery i głębi, którą trudno dostrzec, dopóki muzyka nie wzbogaci pełnego doświadczenia. Dlatego warto zwracać uwagę na motywy muzyczne w filmach, ponieważ często mają one równie znaczącą rolę, co sam scenariusz.